Reportaż z Wielkiego Miasta

Reportaż z Wielkiego Miasta

 

Wiem już, że język może całkowicie uwieść czytelnika. Miałem to czytając Prusa. Ale żeby przeżywać coś takiego znowu!

Ziemia obiecana to historia opowiedziana filmowo. Postać głównego bohatera przewija się co rusz na kolejnych stronach powieści, ale tak naprawdę wędrujemy przez Łódź za dociekliwym, uważnym i spostrzegawczym reporterem. Trafiamy za autorem na samo dno nędzy ludzkiej i przechadzamy się wśród bogactwa, którego nie ma nawet jak spożytkować. Przed oczami pojawiają się wciąż nowe osoby. Ich opis – a także opis miejsc i zdarzeń jest tak celny, że nie ma najmniejszych problemów z zobaczeniem wszystkiego tak, jak widział to autor.

Zewnętrzny obraz to tylko jedna – choć doskonale przedstawiona – warstwa powieści. Reymont równie swobodnie opisuje emocje, uczucia i myśli osób, które pojawiają się na stronach jego historii. I jest to prawdziwa „komedia ludzka”.

Nie ma również problemów z usłyszeniem wszystkiego co słyszał autor. To słyszenie to jakby osobna warstwa treści. Opisywana technika to życie, siła, moc. Pulsuje w maszynach, a maszyny żyją w oku i uchu Reymonta. Reporterska gorączka osiąga szczyt w scenie nagłego powrotu Karola Borowieckiego z Berlina do Łodzi.

Chwilami miałem wrażenie, że przyglądanie się ludziom jest tu ważniejsze od samej akcji. A cała historia to pretekst, do żywej, dotykalnej i namacalnej i bardzo, bardzo prawdziwej opowieści o ludziach wielkiego miasta.

 

Reklamy

Pisarz by tego nie wymyślił

Pisarz by tego nie wymyślił

Los to historia jednego człowieka, historia to życie nas wszystkich. Chcę opowiedzieć historię w taki sposób, żeby nie stracić z oczu losu pojedynczego człowieka. Los bowiem sięga dalej niż jakakolwiek idea.

Jak autorka sama napisała – kiedy wszyscy pisali o Czernobylu, ona nie chciała pisać kolejnego horroru z elektrownią w roli głównej. Książka powstała 10 lat później. Składa się z pojedynczych historii, świadectw – pełnych emocji, uczuć, refleksji. To bardziej przejmujący obraz niż jakikolwiek horror radioaktywny. Za to efekt grozy daje milczenie pani Swietłany. Bohaterowie mówią w jej obecności, zwracają się do niej, ale ona sama milczy. Tylko słucha.

Historie są naprawdę różnorodne i – choć trudno to sobie wyobrazić – napięcie rośnie do samego końca i finału, który zwala z nóg.

W pewnym miejscu autorka spotyka się z ludźmi, którzy osiedlają się w skażonej strefie uciekając przed wojną. Ten fragment polecam wszystkim krzykaczom broniącym kraju przed uchodźcami.

Pamiętam tylko, że tam pojechałem, a więcej nic. Wszystko zapomniałem. Na trzeci rok po wyjściu do cywila coś mi się stało z pamięcią… Nawet lekarze nie wiedzą co… Nie mogę przeliczyć pieniędzy – mylę się. Tułam się po szpitalach.

***

Zwierzęta mieszkały w domach, szkołach, w klubach, gdzie wisiały plakaty:”Naszym celem szczęście całej ludzkości”, „Światowy proletariat zwycięży”, „Idee Lenina wiecznie żywe”. A w biurach kołchozowych czerwone sztandary, nowiutkie proporce, sterty dyplomów z wytłoczonymi na okładce profilami przywódców, na biurkach gipsowe popiersia. Wszędzie wojenne pomniki Armii Czerwonej. Innych nie spotkałem. Naprędce sklecone chałupy, szare betonowe obory, zardzewiałe zbiorniki na siano (…)

I to jest nasze życie? – pytałem sam siebie po obejrzeniu wszystkiego innymi oczami – Czy my tak żyjemy?

***

Wróciliśmy do domu. Wszystko z siebie zdjąłem, całe ubranie, które tam na sobie miałem i wyrzuciłem do zsypu. A furażerkę podarowałem małemu synkowi. Bardzo prosił. Potem nie chciał jej zdejmować. Po dwóch latach postawili mu diagnozę. Rak mózgu. Teraz może pani sama dokończyć. Nie chcę o tym mówić.

***

Mechanizm zła będzie zawsze działał i podczas apokalipsy. Zrozumiałem to. Ludzie tak samo będą plotkować, schlebiać przełożonym, ratować telewizor i futro z karakułów. Nawet gdyby nastąpił koniec świata, człowiek pozostanie taki, jaki jest teraz. Zawsze.

Piołunowe ziele

Piołunowe ziele

Zdecydowanie szukam w swoim czytaniu jakiegoś oparcia. Zdumienia, zaskoczenia, wiedzy, odpoczynku, przypomnienia, emocji, kunsztu. Staram się nie angażować w książki, które mi tego nie proponują.

Z „Upadkiem” mam problem wyjątkowy. Porównując ten utwór z kilkoma innymi i znanymi (Dżuma, Obcy, opowiadanie Gość) nie mam wątpliwości, że jest to najbardziej złożony, przemyślany w najmniejszym szczególe utwór. Do tego skondensowany tak, że niemal każde zdanie i scena mają ogromną wartość i mnóstwo treści w sobie. I to jest wspaniałe, głębokie i niesamowite.

Za to nie mogę poddać się samym słowom i treści książki. To nie jest mój świat. Nie trwanie, nie rozgoryczenie, nie cynizm, nie obojętność, nie żal do… ani zal za… .

Wolę wstawać, rozpoczynać, podnosić się, wprawiać w ruch. Po raz piąty, po raz setny. Jeszcze raz i jeszcze raz…. Wolę się dziwić – za każdym razem jakby po raz pierwszy. Wolę próbować trzymać emocje na wodzy i wybierać malutkie dobro w miejsce słusznego oburzenia i „świętego” gniewu.

Od kiedy babcia pierwszy raz zaaplikowała mi napój z piołunu wiem, że to doskonałe lekarstwo na dolegliwości żołądkowe. Ale nie istnieje po to, żeby pić go codziennie w miejsce herbaty, kawy czy wody. UPADEK to piękna książka, ale gorycz jaka z niej wypływa ma zbyt dużą dla mnie dawkę. A za dużo lekarstwa na raz działa jak trucizna.

Ślepe serce

Ślepe serce

Przebijanie się przez kolejne myśli, słowa i relacje bohatera było jak brnięcie w mule. Cokolwiek robi, nie ma to dla niego żadnego znaczenia ani wartości. Życzyłby sobie, żeby tak samo nie miało to znaczenia także dla innych.

– Lepsza praca dla mnie? Podróże? Ale po co? To co robię mi wystarcza.

– Czy cię kocham? Czy wyjdę za ciebie? Nie ma to znaczenia. Mogę wyjść za Ciebie jeśli ci na tym zależy.

– Dlaczego po pierwszym strzale podszedł pan i strzelił do niego jeszcze cztery razy?

– Nie wiem, to przez słońce.

– Czy żałuję? Nie. Czuję tylko przykry dyskomfort spowodowany całą sytuacją.

– Nie wierzę w Boga. Nie będę się nad tym zastanawiał. Nie będę traciła czasu nad zastanawianiem się nad tym co mnie nie interesuje.

W tej historii jest duszno. Można odczuć fizyczne mdłości. Chciałem zatytułować te zapiski – CHWAST, ale to zakłada jakąś celowość w działaniu bohatera. Celowość choćby pasożytniczą, zachłanną – ale zawsze. A to nie pasuje do niego. Myślałem o uschłym drzewie, ale to suponuje wcześniejsze istnienie i życie. A tu nic takiego nie było. Nie ma celu, sensu, wartości, empatii, uczuć głębszych. Nie ma nic. Przypadkowa wegetacja.

Obcy – ósmy pasażer Nostromo miał cel i sens istnienia. Ten „Obcy” jest anty istnieniem, anty człowieczeństwem, anty społecznym czymś – obcym dla wszystkiego co ludzkie. Obcym nawet dla dobrych zwierzęcych instynktów.

Sumienie niepokonywalnie błędne.

Ze ślepym sercem w połączeniu.

Mariamne

Mariamne

Już kiedyś miałem okazję spotkać tę książkę w wersji papierowej. Bardzo odpowiada mi to charakterystyczna dla Lagerkvista literackie poszukiwanie „czegoś w człowieku”. Czegoś więcej niż instynkt i żołądek. A robi to świetnie – jest przecież noblistą.

Audiobook i piękna interpretacja tekstu (z muzyką) podkreśliła nastrój niepewności, tęsknot, poszukiwań i wątpliwości, jakie autor książki odkrywa przed czytelnikiem/słuchaczem w losach bohaterów.

Można się zasłuchać dokumentnie 🙂

Czas

Czas

Od komentarzy i recenzji książki, dzieła, arcydzieła, super powieści (niepotrzebne skreślić) roi się w internecie i podręcznikach literatury.

Onegdaj rozpisałem się trochę na temat JÓZEFA I JEGO BRACI i sporo z tego mógłbym powtórzyć tutaj: https://cyganblog.wordpress.com/2015/11/28/ludzie-juz-tak-nie-mowia/

Ponownie to, co zachwycało tam – czyli wspaniała, rozłożysta i panoramiczna narracja – wróciło dostarczając podobnych łagodnych, ale wyrazistych emocji. Ja po prostu lubię rytm, w jakim Mann snuje swoje rozważania. Lubię spokój, który zwalnia od usilnej i nieustannej interpretacji wydarzeń, postaci, ich dialogów i opisywanych zjawisk. Daje odpocząć od nieustannego śledzenia faktów i rozwijającej się intrygi. Za to swobodnie pozwala skupiać się na każdym zdaniu i scenie.

Może dzieje się tak dlatego, że dla mnie bohaterem CZARODZIEJSKIEJ GÓRY jest nie kto inny, tylko sam Czas. Jak zawsze w życiu ludzkim – wyjątkowy oryginał. Zachwycająca bezradność postaci w zderzeniu z Czasem. Konfrontacja, której nikt z pojawiających się w książce nie może uniknąć. Zresztą nie tylko w książce. I to jest właśnie najpiękniejsze.

Obrazowy, prawdziwy, wspaniały

Obrazowy, prawdziwy, wspaniały

Ile razy sięgnę po Hemingway’a mam potrzebę powtórzenia zachwytu nad żywością i obrazowością jego języka. Pochylenia się nad jego niezwykłą umiejętnością łączenia słów w zdania w sposób, który nadal zachwyca w tłumaczeniach. Te wersy są warte czytania bez względu na to, co opisują.

Powrót do KOMU BIJE DZWON ucieszył mnie tym razem czymś jeszcze. Powieść odczytałem jak relację reporterską, w której akcja pojawia się tylko po to, żeby dać autorowi większą swobodę prezentacji myśli, obrazów, opisać napotkanych ludzi i zdarzenia. Elementy spajane sensacyjną fabułą były teraz ciekawsze od samej treści, którą przecież już znałem. Historia jak w NOCNYCH WĘDROWCACH Jagielskiego, z licznymi, prawdziwymi postaciami i zdarzeniami „zagęszczonymi” jedynie do grupy bohaterów książki i ich losów.

Lata mijają, opisane wydarzenia są coraz bardziej odległą historią. A książka nic się nie zestarzała. Dalej jest świeża, żywa, barwna i soczysta.